Eiginfjárálagspróf Seðlabanka Íslands
Seðlabankinn framkvæmir árlega eiginfjárálagspróf til að kanna seiglu kerfislega mikilvægu viðskiptabankanna (KMB) gagnvart margvíslegum áföllum. Með því að kanna möguleg áhrif áfallanna eykst skilningur á áhættunæmni KMB almennt og áhrifum stakra áhættuþátta.
Áföllin eru sett fram með heildstæðum álagssviðsmyndum sem ná til raunhagkerfisins og eignamarkaða. Sviðsmyndirnar eru valdar með hliðsjón af nýjustu greiningum á sveiflutengdri kerfisáhættu hverju sinni en einnig lærdómi fyrri álagsprófa og öðrum greiningum á rekstri og efnahag KMB. Sviðsmyndirnar eru ekki spár um líklega þróun heldur lýsing á alvarlegum en mögulegum atburðarásum sem er ætlað að reyna á viðnámsþrótt KMB.
Álagssviðsmyndirnar eru settar fram með textalýsingu sem greinir frá helstu forsendum og því orsakasamhengi sem gert er ráð fyrir að leiði til áfallsins. Henni fylgir gagnaskjal með helstu hagstærðum ásamt þróun eignaverðs og fjármögnunarkostnaðar í sviðsmyndinni. Þess ber að geta að sviðsmyndir álagsprófanna taka mið af bankarekstri en það kemur meðal annars fram í vali á áhættuþáttum sem teknir eru fyrir og vali á hagstærðum sem eru birtar ásamt lengd og tíðni þeirra.
Við gerð álagsprófs hvers árs er miðað við árslokastöðu KMB árið á undan sem er fengin með reglulegri gagnasöfnun Seðlabankans en einnig sérstakri gagnabeiðni fyrir álagsprófið. Niðurstöður álagsprófsins eru að jafnaði metnar af bæði Seðlabankanum og KMB. Seðlabankinn býr yfir fjölda tölfræðilíkana sem byggja á eindar- eða þjóðhagsgögnum eftir atvikum. KMB eru jafnan látnir meta niðurstöður prófanna með eigin líkönum og sérfræðimati sem þeir geta nýtt í sínum rekstri og í samræðum við Seðlabankann um áhrif sviðsmyndanna.
Seðlabankinn hefur birt niðurstöður álagsprófa reglulega síðan árið 2015 í samræmi við lögbundið hlutverk sitt samkvæmt 7. mgr. 80. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Niðurstöðurnar voru birtar í ritinu Fjármálastöðugleika til ársins 2024. Frá árinu 2025 hafa niðurstöðurnar verið birtar í ritinu Álagspróf, sjá hér.
Niðurstöður álagsprófa eru notaðar í margvíslegum tilgangi, til dæmis við mat á jákvæðu hlutlausu gildi sveiflujöfnunaraukans eins og kemur fram í viðmiðum fjármálastöðugleikanefndar við ákvörðun á gildi sveiflujöfnunarauka. Niðurstöðurnar geta einnig nýst í aðra umræðu um beitingu þjóðhagsvarúðartækja og mat ytri aðila á viðnámsþrótti fjármálakerfisins, þar á meðal alþjóðastofnana og lánshæfismatsfyrirtækja.