Aðgerðir gegn peningaþvætti, fjármögnun hryðjuverka og fjármögnun gereyðingarvopna
Seðlabanki Íslands hefur eftirlit með aðgerðum gegn peningaþvætti, fjármögnun hryðjuverka og fjármögnun gereyðingarvopna. Aðilar sem stunda starfsemi er kann að vera notuð til peningaþvættis eða fjármögnunar hryðjuverka, er skylt að þekkja deili á viðskiptamönnum sínum og starfsemi þeirra og tilkynna um það til lögbærra yfirvalda vakni grunur um eða verði þeir varir við slíka ólögmæta háttsemi.
Skilgreiningar á hugtökum
Peningaþvætti er hvers konar viðtaka, meðhöndlun eða tilfæringar ávinnings (hagnaðar eða eigna) sem fenginn er með afbroti, hvort sem brotið er gegn almennum hegningarlögum eða sérrefsilögum.
Peningaþvætti er aðalforsenda þess að skipulögð afbrotastarfsemi þrífist innan samfélags og yfir landamæri. Peningaþvætti hefur neikvæð áhrif á fjármálakerfi samfélagsins, heftir frjálsa samkeppni og hindrar að markaðsöflin fái að njóta sín. Þess vegna er mikilvægt að ríki sé með traust og sýnilegt eftirlit og sjái til þess að tilkynningarskyldir aðilar séu með viðeigandi eftirlitskerfi í starfsemi sinni. Það fælir afbrotamenn frá því að herja á fjármálakerfi viðkomandi ríkis.
Fjármögnun hryðjuverka er sú háttsemi að afla fjár í þeim tilgangi eða með vitneskju um að nota eigi féð til að fremja brot sem er refsivert samkvæmt ákvæðum 100. gr. a.-c. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, þ.e. fremja hryðjuverk, styðja þann sem fremur slík verk eða hvetja til þeirra. Hryðjuverkamaður eða hópur hefur það markmið að hvetja til, styðja eða framkvæma hryðjuverk og gerir það í mörgum tilvikum með fjármögnun.
Fjármögnun gereyðingarvopna er öflun fjár, hvort sem er beint eða óbeint, í þeim tilgangi eða með vitneskju um að nota eigi það í heild eða að hluta til þróunar, framleiðslu, öflunar, söfnunar, notkunar, útvegunar, eignarhalds, flutnings, miðlunar, viðskipta með eða vörslu á gereyðingarvopnum í andstöðu við alþjóðlegar þvingunaraðgerðir, sbr. lög nr. 68/2023 um framkvæmd alþjóðlegra þvingunaraðgerða og frystingu fjármuna.
Lög um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka
Á Íslandi gilda lög nr. 140/2018 um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka.
Markmið laganna er að koma í veg fyrir peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka með því að skylda aðila sem stunda starfsemi, sem kann að verða notuð til peningaþvættis eða fjármögnunar hryðjuverka, til að þekkja deili á viðskiptamönnum sínum og starfsemi þeirra og tilkynna án tafar um það til lögbærra yfirvalda vakni grunur um eða vart verði við slíka ólögmæta starfsemi.
Þá er ítarlegra yfirlit yfir lög, reglur og viðmiðunarreglur vegna aðgerða gegn peningaþvætti að finna á síðunni Lög, reglur og leiðbeiningar.
Hlutverk Seðlabanka Íslands
Hlutverk Seðlabanka Íslands er að hafa eftirlit með tilkynningarskyldum aðilum og tryggja að þeir framfylgi ákvæðum framangreindra laga. Seðlabankinn hefur heimildir til þess að beita viðurlögum komi í ljós að ákvæðum laganna eða reglugerða á grundvelli þeirra, er ekki framfylgt, sem sagt stjórnvaldssektum, brottvikningu stjórnar og framkvæmdastjóra, afturköllun starfsleyfis og birtingu viðurlaga.
Skyldur aðila samkvæmt lögum nr. 140/2018
Tilkynningarskyldum aðilum er skylt að grípa til fyrirbyggjandi og áhættumiðaðra aðgerða í því skyni að koma í veg fyrir að starfsemi þeirra sé misnotuð til peningaþvættis, fjármögnunar hryðjuverka og fjármögnunar gereyðingarvopna. Þetta er meðal annars gert með því að framkvæma áhættumat, móta stefnu og verklag, þjálfa starfsmenn, kanna áreiðanleika viðskiptamanna, áhættuflokka viðskiptamenn, viðhafa reglubundið eftirlit með þeim og rannsaka og tilkynna grun um peningaþvætti, fjármögnun hryðjuverka og fjármögnun gereyðingarvopna.
Sjá myndræna framsetningu á skyldum tilkynningarskyldra aðila á síðunni Aðgerðir tilkynningarskyldra aðila.